ਲ਼ਬੁ ਪਾਪੁ ਦੁਇ ਰਾਜਾ ਮਹਤਾ ਕੂੜ ਹੋਆ ਸਿਕਦਾਰੁ॥
ਕਾਮੁ ਨੇਬੁ ਸਦਿ ਪੁਛੀਐ ਬਹਿ ਬਹਿ ਕਰੁ ਬੀਚਾਰੁ॥
ਅੰਧੀ ਰਯਤਿ ਗਿਆਨ ਵਿਹੂਣੀ ਭਾਹਿ ਭਰੇ ਮੁਰਦਾਰੁ॥
(
ਗੁ.ਗ੍ੰ.ਸਾ., ਅੰਕ : 468-69)

07/21/2018
ਸਾਲ-8, ਅੰਕ-115, 21ਜੁਲਾਈ2018

 

 

 

 

 

ਸਾਲ-8, ਅੰਕ-115, 21ਜੁਲਾਈ2018, 6ਸਾਵਣ ਨਾ.ਸੰ.550.

. ਸਮਕਾਲੀ ਸਰੋਕਾਰ .

ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਤੰਤਰ

ਮੋਦੀ ਸਰਕਾਰ ਵਿਰੁਧ ਬੇਵਿਸ਼ਵਾਸੀ ਮਤਾ ਰੱਦ

ਇਕ ਦੂਜੇ ਵਿਰੁੱਧ ਦੋਸ਼ਾਂ ਦਾ ਪਟਾਰਾ ਖੁਲਣਾ ਜਾਰੀ

ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਰਾਜਤੰਤਰ ਵਿਚ ਸੋਧ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ

 

ਭਾਰਤ ਦੀ ਲੋਕ ਸਭਾ ਵਿਚ ਤੈਲਗੂ ਦੇਸ਼ਮ ਵਲੋਂ ਮੋਦੀ ਸਰਕਾਰ ਵਿਰੁੱਧ ਪੇਸ਼ ਅਤੇ ਸਮੂਹ ਵਿਰੋਧੀ ਦਲਾਂ ਵਲੋਂ ਹਮਾਇਤ ਪਰਾਪਤ ਬੇ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ਼ੀ ਮਤਾ 126 ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ 325 ਮਤਾਂ ਨਾਲ  ਰੱਦ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।  ਸ਼ੁਕਰਵਾਰ ਨੂੰ ਲਗਭਗ 12 ਘੰਟੇ ਤਕ ਚਲੀ ਬਹਿਸ ਵਿਚ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਅਤੇ ਕਾਂਗਰਸ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਾਹੁਲ ਗਾਂਧੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸਰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਾਂਸਦਾਂ ਨੇ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਸਰਕਾਰੀ ਪੱਖ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਮੋਦੀ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਵਲੋਂ ਬੀਤੇ ਚਾਰ ਸਾਲਾਂ ਵਿਚ ਕੀਤੇ ਕੰਮਾਂ ਦੇ ਸੋਹਲੇ ਗਾਏ ਅਤੇ ਪਹਿਲੀਆਂ ਸਰਕਾਰਾਂ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ, ਉਥੇ ਵਿਰੋਧੀ ਦਲਾਂ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੇ ਸਰਕਾਰ ਵਿਰੁੱਧ ਭਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ, ਝੂਠ ਬੋਲਣ ਅਤੇ ਕੰਮ ਦੀ ਥਾਂ ਲਾਰੇ ਲਾਉਣ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਲਾਏ ਅਤੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਦਿੱਤ ਵਿਚ ਉਹ ਇਸ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਚਲਦਾ ਕਰ ਦੇਣ। ਰਾਹੁਲ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਮੋਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਸਮਾਜ ਦੇ ਹਰ ਵਰਗ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਕਿਸਾਨਾਂ, ਫੌਜੀਆਂ ਅਤੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦਾ ਵਿਰੋਧੀ ਦਸਦਿਆਂ ਨੋਟ-ਬੰਦੀ ਅਤੇ  ਜੀ.ਐੱਸ. ਟੀ. ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ। ਮੁੱਖ ਬੁਲਾਰਿਆਂ ਰਾਹੁਲ ਗਾਂਧੀ ਅਤੇ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਦੇ ਭਾਸ਼ਣ ਸਮੇਂ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਬਾਰ ਬਾਰ ਰੁਕਾਵਟ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ। ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨੂੰ ਤਾਂ ਨਾਅਰੇਬਾਜੀ ਵਿਚ ਹੀ ਆਪਣਾ ਬਿਆਨ ਜਾਰੀ ਰਖਣਾ ਪਿਆ।

ਅਸੀਂ ਸਮਝਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਭਾਰਤ ਦਾ ਰਾਜਤੰਤਰ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਨ ਦੀ ਥਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਕਰਨ ਦਾ ਔਜਾਰ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। ਏਥੋਂ ਦੇ ਤਿੰਨੇ ਅੰਗ-ਵਿਧਾਨਪਾਲਕਾ, ਕਾਰਜ ਪਾਲਿਕਾ ਅਤੇ ਨਿਆਂ ਪਾਲਿਕਾ ਲੋਕ ਰਾਜ ਦੀਆਂ ਬੁਨਿਆਦੀ ਲੋੜਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਵਿਧਾਨ ਪਾਲਿਕਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਬਾਲਗ ਸ਼ਹਿਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਵੋਟਾਂ ਨਾਲ ਚੁਣੇ ਜ਼ਰੂਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਪਰ ਨਾ ਤਾਂ ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚੋਂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਦੀ ਇਕ ਵੱਖਰੀ ਜਮਾਤ ਵਿਚੋਂ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅੰਨੇ ਵਾਹ ਖਰਚ ਕਰਕੇ ਚੁਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਚੋਣਾਂ ਏਨੀਆਂ ਮਹਿੰਗੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਆਮ ਆਦਮੀ ਚੋਣਾਂ ਲੜਣ ਦੀ ਸੋਚ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਉਹ ਸਿਰਫ ਵੋਟਰ ਬਣ ਕੇ ਰਹਿ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਚੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਉਪਾਰੀ ਵਾਂਗ ਚੋਣਾਂ ਉਤੇ ਕੀਤੇ ਖਰਚੇ ਦੀ ਵਸੂਲੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫੇਰ ਆਪਣੀਆਂ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪੀੜੀਆਂ ਲਈ ਮਾਲ ਮੱਤਾ ਇਕੱਠਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦਿਤੇ ਪੈਸਿਆਂ ਉਤੇ ਐਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਹੀ ਉਸ ਕੋਲ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ/ ਸੰਸਦ ਵਿਚ ਉਹ ਹਾਜ਼ਰੀ ਲਾਉਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਕਿ ਤਨਖਾਹਾਂ/ ਭੱਤੇ ਵਸੂਲ ਸਕਣ। ਥਾਣਿਆਂ ਤਕ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਮਰਜੀ ਦੇ ਮੁਲਾਜ਼ਮ ਲਵਾਉਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਕਿ ਲੋਕਾਂ ਉਤੇ ਰੋਅਬ ਜਮਾ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸ਼ੋਸ਼ਨ ਕਰ ਸਕਣ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਸਿਰਫ ਅਤੇ ਸਿਰਫ ਰਾਜਸੀ ਤਾਕਤ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਰਾਜਨੀਤੀ ਉਤੇ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਤਾਰੀਫ ਅਤੇ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਲਈ ਦੋਸ਼, ਗਾਲੀਆਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਰੁਟੀਨ ਹਨ। ਰਾਜਸੀ ਹਿੱਤ ਸਾਧਣ ਲਈ ਉਹ ਸਦਨ ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਨਹੀਂ ਚਲਣ ਦਿੰਦੇ। ਕੁਰਸੀਆਂ ਸੁੱਟਣੀਆਂ, ਮਾਈਕ ਤੋੜਣੇ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਖਬਰਾਂ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਦੇ ਸਾਧਨ ਹਨ।

ਕਾਰਜ ਪਾਲਿਕਾ ਸਰਕਾਰੀ ਸੇਵਾ ਕਰ ਰਹੇ ਮੁਲਾਜ਼ਮਾਂ ਅਤੇ ਅਫਸਰਾਂ ਨਾਲ ਗਾਂਠ-ਸਾਂਠ ਕਰਕੇ ਆਮ ਸ਼ਹਿਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵਰਗਲਾਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਾਂਗ ਭਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਦੀ ਦਲ ਦਲ ਵਿਚ ਜੋੜਦੀ ਹੈ। ਵਿਧਾਨ ਪਾਲਿਕਾ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਸ਼ਹਿਰੀਆਂ ਨੂੰ ਲਾਲਚੀ ਅਤੇ ਮੰਗਤੇ ਬਣਾ ਦਿਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਰਣ ਕੰਮ ਦਾ ਸਭਿਆਚਾਰ ਹੀ ਖਤਮ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਰਕਾਰੀ ਮੁਲਾਜ਼ਮ ਨੂੰ ਨੇਕਾਂ ਸਹੂਲਤਾਂ ਦਾ ਸੁਆਮੀ  ਬਣਾ ਦਿਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਕਾਰਣ ਉਹ ਆਮ ਸ਼ਹਿਰੀ ਨਾਲੋਂ ਟੁੱਟ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਹਾਕਮਾਂ ਵਾਂਗ ਵਿਚਰਦਾ ਹੈ। ਨਖਰਿਆਂ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਹਲ ਕੰਮ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਰਿਸ਼ਵਤ, ਸਿਫਾਰਸ਼ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਨਿਆਂ-ਪਾਲਿਕਾ ਸਬੰਧੀ ਦਾਅਵੇ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਪਰ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਕਚਹਿਰੀਆਂ ਜੋਕਾਂ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਤਾਂ ਪੱਤੇ ਵੀ ਬਿਨਾਂ ਪੈਸੇ ਲਏ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਵਕੀਲ ਮਹਿੰਗੇ ਹਨ ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਬਿਨਾਂ ਅਫਸਰ ਦਸਤਖਤ ਤਕ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਨਿਆਂ ਲਿਆਂ ਦੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਫੀਸਾਂ ਅਸਮਾਨ ਛੂੰਹਦੀਆਂ ਹਨ ਪਰ ਸਭ ਕੁਝ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਸਾਲਾਂ ਬੱਧੀ ਫੈਸਲੇ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ।

ਜਾਹਿਰ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਰਾਜਤੰਤਰ ਵਿਚ ਸੋਧ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।

ਨਸ਼ਾ ਵਿਰੋਧੀ ਮੁਹਿੰਮ

ਨਸ਼ਾ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਹੁਣ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ

ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਨਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਕੈਪਟਨ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਹੁਣ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਦਰਵਾਜੇ ਖੜਕਾਏ ਹਨ। ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਕੈਪਟਨ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਨਸ਼ਿਆਂ ਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾਉਣ ਲਈ ਕੌਮੀ ਨੀਤੀ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਕੇਂਦਰੀ ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰੀ ਰਾਜਨਾਥ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਪੱਤਰ ਲਿਖਿਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਰਹੱਦੀ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਨਸ਼ੀਲੀਆਂ ਦਵਾਈਆਂ ਦੀ ਤਸਕਰੀ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਤਾਲਮੇਲ ਅਧਾਰਤ ਰਣਨੀਤੀ ਨੂੰ ਕੌਮੀ ਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਰਹੱਦ ਪਾਰੋਂ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਤਸਕਰੀ ਬੀ.ਐਸ.ਐਫ. ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਰੋਕੇ ਜਾਣ ਵਾਸਤੇ ਵੀ ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰੀ ਨੂੰ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਹੈ।

ਨਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਠੱਲ ਪਾਉਣ ਵਿਚ ਅਸਮਰੱਥ ਕੈਪਟਨ ਸਰਕਾਰ ਏਧਰ ਓਧਰ ਦੀਆਂ ਬੇਥਵੀਆਂ ਮਾਰਨ ਦੀ ਥਾਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਵੇ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰੀ ਪੱਧਰ ਉਤੇ ਨਹੀਂ ਨਿਪਟਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਖੁੱਦ ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਂਦਾ ਹੈ, ਮੁੱਖ ਵਿਰੋਧੀ ਦਲ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਭਗਵੰਤ ਮਾਨ ਐਲਾਨੀਆਂ ਸ਼ਰਾਬੀ ਹੈ। ਇਹ ਨਸ਼ਿਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਦੇ ਸ਼ੋਭਾ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਕਹਿਣ ਦਾ ਕਿਸੇ ਉਤੇ ਅਸਰ ਹੋਣਾ ਹੈ। ਕੈਪਟਨ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਐਲਾਨੀਆਂ ਆਰਥਿਕ ਸੰਕਟ ਵਿਚ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਸਰਕਾਰ ਹੈ। ਉਹ ਸ਼ਰਾਬ ਦੇ ਠੇਕਿਆਂ ਦੀ ਨਿਲਾਮੀ ਅਤੇ ਸ਼ਰਾਬ ਦੀ ਵਿਕਰੀ ਤੋਂ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਆਮਦਨ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਛੱਡ ਸਕਦੀ। ਭਗਵੰਤ ਮਾਨ ਹੀ ਦਸ ਦੇਣ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਬਨਣ ਉਤੇ ਉਹ ਨਸ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਆਮਦਨ ਬੰਦ ਕਰਕੇ ਇਸ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਕਿਵੇਂ ਕਰਨਗੇ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਆਦਰਸ਼ ਦਿੱਲੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸ਼ਰਾਬ ਦੇ ਠੇਕਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਲਗਭਗ ਦੂਣੀ ਕਰ ਦਿਤੀ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਸਮਝਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਰਾਜਸੀ ਦਲਾਂ ਨੂੰ ਨਾਹਰੇਬਾਜੀ ਬੰਦ ਕਰਕੇ ਸਮੱਸਿਆ ਦੇ ਮੂਲ ਕਾਰਨਾਂ ਉਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।

ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਵਟਾਂਦਰੇ ਵਲ ਮੁੜੀਏ।

(ਇਸ ਦਾ ਪਿਛਲਾ ਹਿੱਸਾ ਸਾਈਟ www.janchetna.net/harbhajansinghjanchetna.blogspot.in ਵਿਖੇ ਲਿੰਕ ਨਸ਼ਿਆਂ ਵਿਰੁੱਧ   ਮੁਹਿੰਮ ਉਤੇ ਕਲਿਕ ਕਰਕੇ ਪੜਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।) ਸਾਡੀ ਰਾਇ ਹੈ ਕਿ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਉੱਜਲ ਭੱਵਿਖ ਲਈ ਇਸ ਦੇ ਕੱਲ ਨੂੰ ਸਵਾਰਨ ਵਾਲੀ ਪੀੜੀ ਨੂੰ ਨਸ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰਨਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਹਮਦਰਦੀ, ਪਿਆਰ, ਸਤਿਕਾਰ ਸਹਿਤ ਸਹਾਇਤਾ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਵੀ ਸੁਹਿਰਦ ਹੋਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ-ਡੋਪ ਟੈਸਟ ਵਰਗੇ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਘੱਟਾ ਪਾਉਣ ਵਾਲੇ ਕਦਮਾਂ ਤੋਂ ਬਚਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਵੀ ਅਜਿਹਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਬਣਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਭੱਵਿਖ ਵਿਚ ਅਜਿਹੀ ਸਮੱਸਿਆ ਦੇ ਪੈਦ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਨਾ ਰਹੇ।  ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਜਾਨਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ ਕਿ ਸਾਡੇ ਨੌਜਵਾਨ ਨਸ਼ਿਆਂ ਵਲ ਖਿੱਚੇ ਕਿਉਂ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਨੌਜਵਾਨ ਅਜਿਹਾ ਵੇਖਾ-ਵੇਖੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿਚ ਵੱਡਿਆਂ ਦੀ ਰੀਸ ਕਰਦਿਆਂ, ਫੈਸ਼ਨ ਅਤੇ ਸਰੀਰਕ/ਮਾਨਸਿਕ ਕਾਰਣਾਂ ਕਰਕੇ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਅਸੀਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਨਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਸਮੱਸਿਆ ਇਸ ਲਈ ਵੀ ਗਿਣਦੇ ਹਾਂ (ਕਿਉਂ) ਕਿ ਨਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸੇ ਵਿਚ ਲੈ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਵਾਚਣ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਥੇ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਆਦਿ ਕਾਲ ਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਆਈ ਹੈ। ਦੇਵੀ-ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਾਣ ਨਾਲ ਦਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਡੇ ਮਹਾਪੁਰਸ਼ ਵੀ ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਪੀਰਾਂ, ਵਲੀਆਂ ਤਕ ਦੇ ਡੇਰਿਆਂ ਵਿਚ ਭੰਗ, ਸ਼ਰਾਬ ਆਦਿ ਵਰਤਾਈ ਜਾਂਦੀ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅੱਜ ਵੀ ਇਹ ਪਰੰਪਰਾ ਜਾਰੀ ਹੈ।

ਸਾਡੇ ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਸ਼ਰਾਬ, ਅਫੀਮ ਦਾ ਨਸ਼ਾ ਆਮ ਹੈ। ਸਾਡਾ ਕੋਈ ਵੀ ਦਿਨ ਦਿਹਾਰ ਪਰਾਹੁਣਿਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਰਾਬ ਪਿਆਏ ਬਿਨਾਂ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆਂ ਜਾਂਦਾ। ਹੋਰ ਤਾਂ ਹੋਰ, ਚੋਣਾਂ ਵੇਲੇ ਰਾਜਸੀ ਨੇਤਾ ਇਸ ਦੀ ਖੁੱਲੀ ਵਰਤੋਂ ਵੋਟਾਂ ਲੈਣ ਲਈ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਅਦਾਲਤਾਂ ਵਿਚ ਚਲ ਰਹੇ ਕੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ 80 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਲੜਾਈਆਂ, ਝਗੜੇ, ਕਤਲ ਸ਼ਰਾਬ ਦੇ ਨਸ਼ੇ ਕਾਰਣ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਾਡੀਆਂ ਸੁਆਣੀਆਂ ਘਰ ਨੂੰ ਬਰਬਾਦੀ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਸ਼ਰਾਬ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਪਰ ਇਸ ਦੀ ਚਲਣਰੁਕਣਾ ਤਾਂ ਦੂਰ, ਘਟਿਆ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਨਵਾਂ ਪੋਚ ਤਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਥਕਾਵਟ ਲਾਹੁੰਣ, ਮਿਲ ਬੈਠਣ ਦਾ ਸਾਧਨ ਸਮਝਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਕਾਰਣ ਪੜਣ ਲਿਖਣ ਵਾਲੀਆਂ ਬੀਬੀਆਂ ਵੀ ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਲਗ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਵਰਤਮਾਨ ਵਿਚ ਹੀ ਵੇਖ ਲਓ, ਨਸ਼ਿਆਂ ਕਾਰਣ ਰੋਜ਼ ਮੌਤਾਂ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਪਰ ਵਿਰੋਧ ਚਿੱਟੇ ਦਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਸ਼ਰਾਬ, ਅਫੀਮ, ਭੰਗ ਆਦਿ ਦਾ ਨਹੀਂ, ਹਾਲਾਂ ਕਿ ਆਮ ਘਰਾਂ ਦੀ ਬਰਬਾਦੀ ਇਹਨਾਂ ਕਾਰਣ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਆਈ ਹੈ।

ਇਸੇ ਲਈ ਸਾਡੀ ਸਪਸ਼ਟ ਰਾਇ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਹੱਲ ਵੀ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਅੰਦੋਲਨ ਨਾਲ ਹੋਣਾ ਹੈ।

ਜਲ ਹੀ ਜੀਵਨ ਹੈ

ਜਲ ਬਚਾਓ ਅਤੇ ਸ਼ੁਧ ਰਖੋ

ਮੌਸਮ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਸੂਚਨਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਸਾਲ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ, ਹੁਣ ਤਕ ਮੀਂਹ ਔਸਤ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਪਿਆ ਹੈ। ਬੀਤੇ ਕਲ ਚੰਡੀਗੜ ਸਮੇਤ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਈ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ 'ਚ ਭਾਰੀ ਬਾਰਸ਼ ਕਾਰਨ ਗਰਮੀ ਤੋਂ ਰਾਹਤ ਮਿਲੀ ਹੈ। ਮੌਸਮ ਵਿਭਾਗ ਨੇ ਅੱਜ, 20 ਜੁਲਾਈ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ 'ਚ ਹਲਕੀ ਤੋਂ ਦਰਮਿਆਨੀ, ਜਦ ਕਿ 21-22 ਜੁਲਾਈ ਨੂੰ ਮਾਝੇ-ਦੁਆਬੇ 'ਚ ਭਾਰੀ ਬਾਰਸ਼ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਜਤਾਈ ਹੈ।

ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਲਈ ਜਲ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਸਾਡਾ ਸਰੀਰ 70ਫੀ ਸਦੀ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਹੀ ਬਣਿਆਂ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਤੰਦਰੁਸਤ ਰੱਖਣ ਲਈ ਕਾਫੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿਚ ਸਾਫ, ਸ਼ੁੱਧ ਪਾਣੀ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਭੋਜਨ ਬਿਨਾਂ ਮਨੁੱਖ ਕਈ ਦਿਨ ਤਕ ਜੀਊਂਦਾ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ ਪਰ ਪਾਣੀ ਬਿਨਾਂ ਇਹ ਵੀ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ। ਇਸੇ ਲਈ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਲ ਹੀ ਜੀਵਨ ਹੈ।

ਕੁਦਰਤ ਨੇ ਇਸ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਦਿਤਾ ਵੀ ਬਹੁਤ ਹੈ ਪਰ ਉਸ ਦਾ ਵਧੇਰੇ ਹਿੱਸਾ ਪੀਣ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਉਸ ਨਾਲ ਖੇਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਵਰਤੋਂ ਯੋਗ ਪਾਣੀ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿਚੋਂ ਬਰਫ ਪਿਘਲਣ ਨਾਲ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਮੀਂਹ ਨਾਲ ਵਰਸਦਾ ਹੈ। ਪਹਾੜਾਂ ਵਿਚੋਂ ਨਦੀਆਂ ਨਾਲੇ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਜਲ ਨਾਲ ਖੇਤ ਸਿੰਜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪੀਣ ਲਈ ਵੀ ਇਸ ਪਾਣੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਰਹੀ ਹੈ ਪਰ ਅਸੀਂ ਗੰਦ ਮੰਦ ਸੁੱਟ ਕੇ ਇਸ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਦੂਸ਼ਿਤ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿਚ ਦਿਨ-ਬ-ਦਿਨ ਵਾਧਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ।  ਧਰਤੀ ਹੇਠ ਵੀ ਪੀਣਯੋਗ ਪਾਣੀ ਦੀ ਪਰਤ ਹੈ ਪਰ ਉਸ ਵਿਚੋਂ ਅਸੀਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰਾ ਪਾਣੀ ਵਰਤ ਲਿਆ ਹੈ। ਲੈ ਦੇ ਕੇ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਮੀਂਹਦਾ ਪਾਣੀ ਹੀ ਰਹਿ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਪੀਣ ਅਤੇ ਖੇਤੀ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਮੀਂਹ ਸਬੰਧੀ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਆਮ ਧਾਰਨਾ ਕੁਦਰਤ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ ਜਦ ਕਿ ਸੱਚ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਮੀਂਹ ਉਹਨਾਂ ਥਾਵਾਂ ਉਤੇ ਵਧੇਰੇ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਜਿਥੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਸਾਫ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਦਰੱਖਤ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਲਗੇ ਹੋਣ। ਦਰੱਖਤਾਂ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਥਾਂ ਅਤੇ ਲਕੜੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਾਰਣ ਕੱਟ ਲਿਆ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿਚ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ, ਟਾਵੇਂ ਟਾਵੇਂ ਦਰਖਤ ਹੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਸਾਨੂੰ ਇਸ ਭੁੱਲ ਨੂੰ ਸਮਾਂ ਰਹਿੰਦੇ ਸੁਧਾਰ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਹਰਿਆਵਲ ਲਈ ਸਾਨੂੰ ਸਭ ਨੂੰ ਯਤਨ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਆਪਣੀਆਂ ਛੱਤਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਪੌਦਿਆਂ ਨਾਲ ਕੱਜ ਲਓ। ਛੱਤ ਉਤੇ ਹੁਣ ਤਾਂ ਬਗੀਚੇ ਲੱਗਣ ਲਗ ਗਏ ਹਨ-ਸਬਜੀਆਂ, ਫਲਾਂ ਦੇ ਇਹ ਬਗੀਚੇ ਵੱਡੇ ਸਰੋਤ ਹਨ ਪਰ ਜੇ ਬਗੀਚੇ ਨਹੀਂ ਲਾ ਸਕਦੇ ਤਾਂ ਗਮਲਿਆਂ ਵਿਚ ਪੌਦੇ ਤਾਂ ਲਗਾਏ ਜਾ ਹੀ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਵੀ ਮੀਂਹ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਪੱਤਰ ਭੇਜਣ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ।

ਮੀਂਹ ਦਾ ਪਾਣੀ ਆਪਣੀ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਵੀ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਪਰ ਅਜੀਹਾ ਸੰਭਵ ਨਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਮੀਂਹ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਵਿਚ ਭੇਜਣ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਤਾਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਹੀ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਮੋਟਰਾਂ ਤਕ ਲਾ ਕੇ ਧਰਤੀ ਵਿਚੋਂ ਪਾਣੀ ਖਿਚਦੇ ਹਾਂ। ਦਸ-ਵੀਹ ਫੁੱਟ ਦੇ ਛੇਕ ਕਰਕੇ. ਮੋਰੀ ਬਣਾ ਕੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਕਰਜ਼ ਦਾ ਕੁਝ ਹਿੱਸਾ ਤਾਂ ਲਾਹ ਹੀ ਸਕਦੇ ਹਾਂ।

ਮਿਸ਼ਨ ਜਨ-ਚੇਤਨਾ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਭ ਨੂੰ ਪੌਦੇ ਲਾਉਣ, ਜਲ ਬਚਾਉਣ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਸ਼ੁਧ ਰੱਖਣ ਦਾ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

 
 

(8)

ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਲੋੜ ਜੀਊਂਦੇ ਰਹਿਣ ਲਈ ਕੁੱਲੀ, ਗੁਲੀ ਅਤੇ ਜੁਲੀ ਦੀ ਬਾਇਜ਼ਤ ਪੂਰਤੀ ਹੈ।

ਖਾਣਾ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਸ਼ਕਤੀ, ਊਰਜਾ ਦੇਣ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈਸਰੀਰ ਨੂੰ ਆਰਾਮ ਦੇਣ ਲਈ ਇਕ ਘਰ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਮੌਸਮ ਅਤੇ ਕੀਟ ਪਤੰਗੇ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਕਪੜੇ ਪਹਿਨਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਬੁਨਿਆਦੀ ਲੋੜਾਂ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਲਈ ਉਹ ਕੁਦਰਤ ਉਤੇ ਨਿਰਭਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਪਰ ਯਤਨ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪ ਕਰਨੇ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਜੰਗਲੀ ਜੀਵਨ ਸਮੇਂ ਉਹ ਖਾਣੇ ਲਈ ਉਹ ਇਧਰ, ਉਧਰ ਘੁੰਮਦਾ ਸੀ। ਖਾਣ ਲਈ ਆਪੇ ਉੱਗੀਆਂ ਸਬਜੀਆਂ, ਫਲ ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰਾਂ ਦੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਕੱਪੜੇ ਉਸ ਕੋਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਠੰਡ, ਗਰਮੀ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਪਹਾੜ, ਦਰਖਤ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਓਹਲੇ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਰਨਗਾਹ ਸਨ। ਇਹਨਾਂ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਮਿਹਨਤ, ਲੜਾਈ-ਝਗੜਾ, ਸੰਘਰਸ਼ ਤਾਂ ਕਰਨੇ ਹੀ ਪੈਂਦੇ ਸਨ।

ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਸਭਿਅਤਾ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਆਸਾਨ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਬਨਾਉਣ ਲਈ ਪਰਿਵਾਰ, ਕਬੀਲੇ ਵਰਗੀਆਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਬਣਾਈਆਂ, ਅੱਗ ਬਾਲਣੀ ਆ ਗਈ ਤਾਂ ਕੱਚੇ ਭੋਜਨ ਦੀ ਥਾਂ ਪੱਕੇ ਭੋਜਨ ਨੇ ਲੈ ਲਈ। ਖੇਤੀ ਕਰਨੀ ਆ ਗਈ ਤਾਂ ਘਰ, ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਮਲਕੀਅਤ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈਕਪੜਿਆਂ ਲਈ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ, ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੇ ਪੱਤੇ ਵਰਤਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ। ਕਪਾਹ ਦੀ ਖੇਤੀ ਨੇ ਸੂਤੀ ਕਪੜੇ ਦੇ ਦਿਤੇ, ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਖੱਲ ਤੋਂ ਉੱਨ ਲਈ ਜਾਣ ਲਗੀ।

ਮਾਲਿਕੀ ਦਾ ਆਧਾਰ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਤਾਕਤ ਸੀ। ਤਗੜਾ ਵੱਧ ਲੈ ਜਾਂਦਾ, ਮਾੜੇ ਕੋਲੋਂ ਖੋਹ ਵੀ ਲੈਂਦਾ,ਇਸ ਨਾਲ ਮਾਰ-ਕੁਟਾਈ, ਹਿੰਸਾ ਦਾ ਬੋਲ ਬਾਲਾ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਵੰਡ ਕੇ ਖਾਣ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਪੈਦਾ ਹੋਈ। ਮਾਲਕੀ ਨੇ ਨਾਮਾਲਿਕਾਂ ਕੋਲੋਂ ਮਾਲਿਕਾਂ ਲਈ ਕੰਮ ਲੈਣ ਦੀ ਪਿਰਤ ਪਈ। ਇਸ ਨੇ ਮਾਲਿਕੀ ਨੌਕਰੀ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤੀ। ਕੰਮ ਦਾ ਪਹਿਲਾਂ ਅਨਾਜ ਵਿਚ, ਫਿਰ ਰਕਮ ਵਿਚ ਮੁੱਲ ਪੈਣ ਲਗਾ। ਸੌਦੇਬਾਜੀ ਹੋਣ ਲਗੀ। ਦੇਣ ਲੈਣ ਦੇ ਝਗੜੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ। ਮਾਲਿਕਾਂ ਦਾ ਇਕ ਧੜਾ ਬਣ ਗਿਆ, ਨੌਕਰਾਂ ਦਾ ਦੂਜਾ ਗੁੱਟ ਬਣ ਗਿਆ। ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਕੰਮ ਕਰਵਾਉਣਾ ਦੋਵਾਂ ਧਿਰਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਸਹਿਯੋਗ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਰਿਹਾ ਪਰ ਯੁੱਧ ਵੀ ਜਾਰੀ ਰਿਹਾ। ਇਸ ਨੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਕਈ ਰੂਪ ਲਏ। ਨੌਕਰ ਵਰਕਰ ਬਣ ਗਏ ਅਤੇ ਜਮਾਤੀ ਜੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿਤੀ। ਇਸ ਦਾ ਇਕ ਨਤੀਜਾ ਵਰਕਰਾਂ ਦੀ ਮਾਲਿਕੀ ਵਿਚ ਨਿਕਲਿਆ, ਮਾਲਿਕ ਮਨਫੀ ਹੋ ਗਏ। ਸਾਮਵਾਦ ਇਸੇ ਦਾ ਨਾਂ ਹੈ।

ਜਿਥੇ ਮਾਲਿਕੀ ਅਤੇ ਨੌਕਰੀ ਨੂੰ ਖਤਮ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਿਆ, ਉਥੇ ਮਾਲਿਕਾਂ ਉਤੇ ਪਾਬੰਧੀਆਂ ਲਗ ਗਈਆਂ, ਨੌਕਰਾਂ, ਮੁਲਾਜ਼ਮਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਸਵੀਕਾਰ ਲਏ ਗਏ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਨਾ ਹੋਣ ਉਤੇ, ਸੋਦੈਬਾਜੀ ਲਈ ਕੰਮ ਬੰਦ ਕਰਨ ਤਕ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਦੇ ਦਿਤੇ ਗਏ। ਹੜਤਾਲ ਇਸੇ ਅਧਿਕਾਰ ਦਾ ਨਾਂ ਹੈ।

ਮੁੱਕਦੀ ਗੱਲ ਇਹ ਕਿ ਸਮੁੱਚੀ ਮਾਨਵਤਾ ਰੋਟੀ, ਕਪੜਾ, ਮਕਾਨ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਲਈ ਜਦੋਜਹਿਦ ਵਿਚ ਲਗੀ ਰਹੀ ਹੈ, ਲਗੀ ਹੋਈ ਹੈ।